Gıda depolarında zararlıların kontrolü kimyasal olan ve olmayan yöntemlerin yanı sıra; iyi bir temizlik, iyi bir bina dizaynı ve depolama tekniklerinin doğru şekilde uygulanmasını gerekli kılar.

    Gıda dağıtım depoları büyüklükleri ne olursa olsun birden çok satış noktasına gönderilecek gıda sakladıkları için entegre zararlı yönetiminin (IPM)pest kontrolün gıda ile ilgili standartlarına uymak zorundadırlar. Yasal gereklilikler pest kontrol profesyonelleri tarafından da bilinmeli ve işletmede hayata geçirilmesinde destek verilmelidir.

    Bir gıda deposunda pestisit kullanımını en aza indirilerek zararlıların kontrolü sağlanırken gıdaya pestisit bulaşmasını engelleyecek adımlar da atılmalıdır.

Protek gıda depolarında çalışmalarını aşağıda belirtilen şekilde oluşturur;

• Deponun tüm alanlarında ayrıntılı bir inceleme yapılır.
• Var olan zararlıların türleri yoğunlukları tespit edilir.
• Potansiyel zararlı oluşumları üzerine dikkat çekilir.
• Pestisit kullanımının doğru ve gerektiği yerde uygulanabilmesi için:
- Temizlik uygulamalarının önemini anlatılır
- Zararlıların dışarıda tutulması için yalıtımın gerekliliğini gösterilir
- Pestisit içermeyen kontrol yöntemlerini kullanılır
- İzleme aparatlarından oluşan bir sistem kurulur
- Bir plan üzerinde zararlı riskleri belirtilir
• Zararlılara ilişkin değerlendirmeler depo yöneticisi ile paylaşılır. Takip gerektiren durumlar belirlenerek programlanır.
• Depo yönetimin sağlayabileceği iyileştirmeler için raporlama yapılır ( sözleşmeli işyerlerinde check-list'ler oluşturulur)
• Depo çalışanlarına sürdürülen çalışmalar konusunda bilgi verilerek gerekli destek alınmaya çalışılır.
• Depo yönetimi ve çalışanları ile kurulacak sağlıklı bir iletişim, temizlik, bakım ve iyi depolama kuralları kontrol seviyesini güçlendirir.


Gözlemler - Depo Dışında

    İncelemeye dış çevreden başlamak tercih edilmelidir. Dış çevrede karşılaşılan zararlıların içeride karşılaşılanlarla aynı olup olmadıkları önemlidir. İçeri giriş nedenleri ve yolları üzerine fikir verecektir.

    İncelemeye başlarken kuvvetli bir el feneri, notlar için gerekli kalem,kağıt ve klipbord, büyüteç, çok amaçlı çakı, tür tespitine yarayan materyaller teknisyenin yanında bulunmalıdır.

    Çit boyu incelemelere dahil edilir. Bu incelemeler sırasında bitki örtüsünün zararlıları besleyen ve onların varlıklarını saklayan rolleri gözlenir. Özellikle peysaj alanlarında aktif kemirgen delikleri tespit edilmeye çalışılır. Bu noktalar var ise derhal müdahale edilir. Bu incelemeler sırasında yem istasyonlarının nerelere yerleştirilmesi gerektiği de belirlenir.

    Çit alanı içerisinde olmakla beraber, ana binaya uzak kalan yerlerde genellikle zayıf bir bakım ve temizlik görülür. Başlangıçta tehlike oluşturmasa bile zamanla zararlıların taşınabileceği üsler olacağından çit alanı içerisindeki tüm noktalara müdahale etmek ve yapılacaklar için gözlem yapılmalıdır.

    Dış alan gözlemlerinde komşu alanlara bakmak da gerekecektir. Zira, buralarda gözlemlenecek bir zararlı aktivitesinin (kemirgenler gibi) depo sahasına geçebileceği düşünülecek ve gerekli önlemler alınacaktır.

    Yükleme rampaları incelemelerde önemli bir yer tutar. Çünkü bu bölgede ürün dökülmesi, akması gibi nedenlerle zararlılar için çekici maddeler yer almaktadır. Öncelikle dökülen ve etrafa yayılan gıda artıklarının temizlenmesi istenir. Kuşlar, kemirgenler, karıncalar gıda atıklarından arındırılmamış sevk rampalarında giderek artan sayıda görülmeye başlanırlar. Rampa altındaki boşluklar dikkatlice incelenmelidir.

    Dış alanda bekletilen paletler başlı başına bir tehlike oluştururlar. Depo içerisine girme şansı bulunan her palet her türlü zararlının içeri taşınacağı vasıtalardır. Bu taşıma ahşap paletlerde plastik paletlere oranla çok daha fazladır.

    Paletler üzerinde kuşların (serçe, güvercin) bulunması sıkça görülen bir manzaradır. Bu görüntü palet üzerlerinde kuş pisliği ve kuş tüylerinin depoya, ürün paketine bulaşması anlamına gelir. İncelemelere bağlı olarak paletlerin nasıl korunacağı ve nasıl temizleneceği konusunda bir temizlik programı oluşturulur.

    Araç park yerleri böcek ve fare yuvalanmalarına çok açık yerler olduğu için incelemelerde kesinlikle ihmal edilmemelidir. Yıkama yapılan yerlerde su yanında gıda maddesi olup olmadığı dikkatli bir şekilde araştırılır. Eğer gıda artıkları varsa veya gıda kaynaklarına çok yakınsa olası bir infestasyonun işareti olarak algılanmalıdır.

    İade alanları bir pest kontrol teknisyeninin en dikkatle inceleyeceği yerlerin başında gelir. Çünkü bu gıdalar, depodaki ürünlere kıyasla, daha fazla yeri ziyaret ederek, daha çok yol alarak, son kullanım tarihine yaklaşmış veya aşmış olarak depo sahasında yer almaktadır. Zararlılar için çekiciliği yanında zararlı bulaşmış olarak da depo alanında gelmiş olması her zaman göz önünde tutulmalıdır. Açık ve bozuk ambalajlardan etrafa dökülenler, oluşan kokular tehlikeyi daha da artırır. İster içerde ister dışarıda olsunlar, iade alanı düzenli olmayan depolar zararlı sorunlarından kolayca kurtulamazlar.

Gözlemler- Depo İçerisinde

    Geniş ve büyükçe olan yükleme kapılarının kapandığı zaman altlarında ve yanlarında açıklık kalmayacak şekilde çalışması sağlanmalıdır.

    Gıda depolarında kapı yalıtımı sağlanmadığı sürece içeriye zararlı taşınmasının önüne geçmek mümkün olmayabilir. Bu nedenle, iç alanlarda yapılacak incelemelerin en önemli maddesi kapıların sağladığı yalıtımı gözden geçirmektir. İyileştirme gereken noktalar her servis sırasında tespit edildikçe bildirilmelidir, zira bir servis sırasında yeterli olan bir yalıtım noktası, çeşitli etkenlerle, bir diğer servis sırasında yetersiz bulunabilecektir.

    Depo içeirsinde incelemeler yerlere dökülmüş olan gıda malzemelerinin bulunup bulunmadığıyla da ilgilidir. Her döküntünün zararlılara çıkartılmış bir davetiye olduğu depo yetkililerine anlatılmalı; döküntülerin derhal kaldırılması herkes tarafından uygulanan bir kural olması sağlanmalıdır.

    İyi depolama uygulamalarının en temel kurallarından bir tanesi de duvara ve zemine ürün ambalajlarının temas ettirilmemesidir.

    Her ambalaj mutlaka palet ve raflar üzerinde muhafaza edilmeli; paletler duvardan yaklaşık 50 cm ( 45,72 cm = 18" inch) uzakta istiflenmiş olmalıdır. Bu aralık gözlem, kontrol ve temizlik için şart olduğu gibi her türlü depo uygulamaları için gereklidir.

    Paletlerle duvar arasında bırakılan bu boşluğun zararlı aktivitesi ( fare dışkıları, böcek ölüleri) ve diğer kirlenmelerin daha kolay fark edilmesi için beyaz renkte boyanması incelemeyi yapan teknisyenimiz tarafından önerilecektir.

    Uzun süre bekleyen ve (30 günden fazla) paletler yerlerinden kaldırılarak altları temizlenmeli ve incelenmelidir. Her bir palete tek tek olmasa da, seçilecek sayıda paletin altına bakılarak dökülme ve sızıntılar tespit edilmeye çalışılır. Özellikle kuru ve ince taneli gıda ürünleri akmaya ve dökülmeye daha elverişlidir, buralarda dikkati artırmak gerekecektir.

    Kuru gıda bulunduran depolarda güve kelebeklerinin ve diğer depo zararlılarının izlenmesini sağlayan feromonlu tuzaklar yerleştirilmelidir. Bu tür feromonlar kritik noktalara yerleştirilirse olası güve popülasyonu konusunda bilgi sağlayacaklardır. Elden geçirilen ve yeniden paketlenen bölümler söz konusu ise; bu işlemler için ayrılmış bölümler ayrıca ve özel olarak incelenir. Paketleme malzemeleri, işlem görecek ürünlerin bekletildiği yerler ve ürün dökülmeleri üzerinde dikkatli bir şekilde durulur.

    Hasar görmüş kolilere ait paketler yerden yaklaşık 50 cm. yükseklikte raflara konularak bekletilmelidir. Sıvı gıdalardan kaynaklanan sızıntılar tespit edilir edilmez sorun giderilmeli, zemin temizlenmelidir. Sinek kontrolü için bu iyileştirme çok önem taşır.

    Soğutucu ve derin dondurucular da kemirgenler açısından incelenmelidir. Soğuk havanın fare ve sıçanlarda yeteri kadar rahatsız edici olmadığı anlaşılmıştır. Bilhassa soğuk depo içerisine paletler giriyorsa ve bunlardan bazıları değişmeden kalıyorsa kemirgen bulunma riski artacaktır. Soğuk depolarda kemirgenlerin saklanacağı yerlerin başında zemin kanalları, duvar yarıkları ve kolilerin içi gelir.

    Karton ambalajlar, koliler ve diğer atık kağıtların bulunduğu depo bölümleri özel bir dikkat gerektirir. Bu malzemeler her türlü zararlı için mükemmel bir barınaktırlar.

    Fork-liftlerin şarj edildiği noktalar da incelemeye dahil edilir.
Depo personelinin yemek yediği, çay içtiği alanlar zararlıların bulunduğu yerler arasındadır.
Ofisler inceleme dışında bırakılmamalıdır.
Çatı bölgesi toz ve yağmur sızıntısına karşı olduğu kadar; kuş ve zararlı girişine karşı da yeterince bakımlı ve temiz olmalıdır. Kuşların girebileceği deliklerin olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır. Servis raporlarında kuşlara ilişkin alınacak önlemler var ise (sözleşme dahilinde olsun olmasın) mutlaka depo sorumlularına bildirilir.

Yalıtım Önlemleri

• Kapıların farelerin giremeyeceği şekilde yalıtım sağlamalıdır.
• Kapılar kullanım dışında mutlaka kapalı tutulmalıdır.
• Uzun süre açık kalan kapılar PVC şerit perdeler ve/veya hava üfleyen fanlarla desteklenmelidir.
• Bina dış duvarının kenarı 61 cm ( 2 feet) genişliğinde çakıl ile kaplanmalıdır. Çakıl taşları kemirgenlerin hoşlanmadıkları yüzeylerdir.
• Bahçede, peysaj alanlarında su birikmesini engelleyecek drenajlar bulunmalıdır.
• Bahçede zararlıları çekecek meyve ağacı ve sebze yetiştirilmemelidir.
• Kuş yuvaları oluştukça kaldırılmalıdır.
• Kuşların depo içerisine giriş yaptığı delikler kapatılmalıdır.
• Kuşların sürekli tünediği yerler kuş ağı, kuş iğnesi kullanılarak mekanik olarak engellenmelidir.
• İçeri doğru hava akımını sağlayan fanlarda yer alan filtreler yeterli olmalı ve etraflarında açıklıklar bulunmamalıdır.
• Su boruları ve elektrik kablo girişlerinin etrafı iyice yalıtılmış olmalıdır.
• İçeri kabul edilen mallarda bir zararlı bulunup bulunmadığı eğitilmiş bir personel tarafından kontrol edilmeli; bulaşık ürünler depoya kabul edilmemelidir.
• Depo çevresindeki aydınlatma lambaları böcek ve sinekleri depo alanına doğru çekmeyecek şekilde yerleştirilmiş olmalıdır.• Depo dış aydınlatmaları açığa doğru değil depoya doğru dönük yerleştirilmelidir. Mümkünse haşereleri daha az çeken sodyum buharlı lambalar kullanılmalıdır.
• Risk taşıyan kapıların çevresindeki lambalar kapıdan en az yaklaşık 10 metre ( 30 feet) uzakta bulunmalıdır.
• Tüm açılabilen pencereler sinek teli ile kaplanmalıdır.

Kimyasal Olmayan Kontrol Yöntemleri

    Işıklı Sinek Tuzakları (ILT) depo içerisine dışarıdan sinekleri çekmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.

    Bu tuzaklar kontrol güçlerinin yanında uçucu zararlıların sayılarını ve türlerini anlamakta büyük yardımcıdırlar.

    En geç ayda bir kez kontrol edilmelidirler. Yaz aylarında bu sayı haftalık olabilir.

    Canlı Fare Yakalama Kapanları depo içerisindeki fare popülasyonun anlaşılması için iç duvar boylarına konulurlar. Farelerin geçebileceği, içeri girebileceği risk noktalarına yerleştirilirler. Dışa açılan kapıların her iki tarafında canlı fare kapanları yerleştirilmelidir.

    Canlı sıçan Yakalama Kapanları depo dış çevresinde, içeri giriş noktalarının her iki yanına yerleştirilirler. Eğer Protek'ten haftalık hizmet alınmıyorsa, depo personeli en az haftada bir bu trapları kontrol ederek, yakalanmış sıçanın çürümesine izin vermemelidir. Bu traplar temzi kalabilmesi veya dışarıdan görünmemesi için yem istasyonlarının içerisine konabilir veya bir koruma altında saklanabilirler.

    Yapışkan Levhalar duvar boylarına, raf aralarına ve kemirgenlerin faaliyet gösterdikleri yerlere konulur. Yapışkan levhaların etkinliği toz ile kaplandığı zaman yitirildiği için toza karşı korunmalıdır. Bunun için düzenli olarak kontrol edilmelidir. Gerekli görülünce yenisiyle değiştirilmelidir.

    Yalıtım Önlemleri zemin duvar kesişim noktalarındaki, 90 derecelik duvar kesişimlerindeki, boru ve kabloların etrafındaki tüm aralıklar uygun malzemelerle kapatılmalıdır. Soğuk hava depolarında 6,35 mm ( ¼ inch) den daha küçük çatlaklarda böyle bir yalıtım şart olmayabilir.

    Uzaklaştırıcı maddeler kuşlara karşı, kolay ulaşılamayan yerlere konularak etki sağlarlar. Yasaların izin verdiği uzaklaşıtrıcı/kovucular kuşlara karşı kullanılabilir.

Kimyasal Kontrol Yöntemleri - Dışarıda

    Rodentisitler: Kullanılan rodentisitler mutlaka yem istasyonları içerisine yerleştirilmelidir. Aktif yuvaların içlerine doğrudan rodentisit konulabilir, ancak dışarıdan görülmemeli ve başka bir yere taşınma imkanı olmamalıdır.
Yem istasyonları bina dış duvar kenarlarına ve çit boyuna yerleştirilir. Numara verip etiketlendikten sonra bir plan üzerinde gösterilir.

    Yem istasyonları depo içerisine sızacak fareleri engellemeyi amaçlar, bu nedenle yaklaşık 15 metre ( 50 feet) aralıkla yerleştirilmelidir. Sadece kilit mekanizması olan, ısıya ve harici koşullara dayanıklı özel yem kutuları kullanılmalıdır. 30 günü geçmemek koşulu ile, popülasyona bağlı olarak periyodik kontrolleri yapılır.

    İnsektisitler: Sinekler, örümcekler, hamamböcekleri ve diğer yürüyen/sürünen böceklere karşı tatbik edilir. Bu tür kalıcı etkisi (residual) olan ilaçlamalara gerek duyulmaktadır. Residual uygulamalar çatlak ve deliklerin içlerine tatbik edilir. Açılan kapı, pencere ve diğer açık yerlerin yakınındaki yüzeyler de ilaçlanmalıdır. Her pestisit de olduğu gibi depo dış alanlarındaki insektisit kullanımında da önce etiket bilgileri okunup gözden geçirilmelidir. Böcek ilaçlamaları mutlaka gözleme ve monitör sonuçlarına dayanmalı; sadece "koruma" amaçlı spray uygulaması yapılmamalıdır.

    Yabani Ot İlaçları: etki mekanizmaları dikkate alınarak depo bahçesinde istenmeyen otların eliminasyonu için kullanılır. Bir çok zararlının barınmasına ve kontrolü güçleştirmesine neden olduğu için istenmeyen otlar gerektikçe uygun herbisitlerle ilaçlanmalıdır.

Kimyasal Kontrol Yöntemleri – İçeride

    Rodentisitler: Zehirli fare yemleri sadece depo dış alanında kullanılmalıdır. Bir çok gıda deposu yıllardır hiçbir sorun yaşamadan iç alandaki canlı kapanlarla kontrolü sağlamış durumdadır. Risk ne olursa olsun mekanik canlı kapanlar, yapışkan tuzaklar ve yaylı kapanlarda ısrar edilmelidir. Bu tür canlı kapanların depo personeli veya Protek elemanı tarafından en azından haftada bir kontrolü yapılmalıdır. Bu trapların da yerleşim planlarında gösterilmesi gerekir.

    İnsektisitler: sıcak mevsimlerde zorunlu olarak spray uygulamaları veya hacimsel uygulamalar gündeme gelebilmektedir. Gıdaya bulaşma ihtimali her koşulda tartışılmalı ve gereken önlemler alınmış olmalıdır.
Bir istila olduğu zaman yapılması gereken insektisit uygulamalarının, periyoda bağlanarak zararlı olmadığı zamanlarda da uygulanması gıda depoları için uygun değildir.

    Feromonlar gıda depolarının çoğunda güvelere karşı (Plodia & Ephestia spp) kullanılmaktadır.