ÜLKEMİZ GIDA SEKTÖRÜNDE PEST KONTROL        Gıda üretim tesislerinde çalışan pest kontrol elemanlarının asgari bir eğitimden geçmiş olmaları gerekmektedir. Bu eğitimin “asgari” düzeyinin ne olduğu ülkemizde maalesef tam olarak bilinmemektedir. Pest kontrol alanında bilinen tek resmi eğitim ise Mesul Müdürlere verilen 5 günlük eğitimle sınırlı görünmektedir. Bazı ilaç şirketlerinin tanıtım toplantıları ve üniversitelerin günlük oturumları dışında elimizde örnek bulunmamaktadır.      Gıda Mühendisliği akademik programlarında yetersiz; Ziraat Mühendisliği Bitki Koruma bölümlerinde ise (alt yapının daha iyi verilmiş olmasına rağmen) tarım dışı alanları açıklayabilmekten uzak dersler bir bilgi birikimini maalesef sektöre tam olarak aktaramamıştır.      Bağımsız pest kontrol firmalarının kendi yollarını bulmaları kuşkusuz bu koşullardan ayrı düşünülemez. Özellikle yaklaşık son 10 yılda bazı standartlardan söz edebiliyorsak bunu tek bir nedene bağlayamayız. AIB gibi adını anmadan geçemeyeceğimiz yabancı denetim kuruluşları, sonradan buna BRC de katılmıştır, ISO , HACCP ve diğer Kalite Standardizasyon çalışmaları, 1990’ların ikinci yarısından itibaren ülkemizde faaliyet göstermeye başlayan yabancı kökenli pest kontrol şirketleri, yabancı yatırımcılarla büyüyen gıda pazarında farklı hizmet talepleri, modernleşen ve teknolojik olarak kendini yenileyen gıda sektörü, gıda işletmelerinde sorumlulukların mesleki eğitimli elemanlarca paylaşılmaya başlanması, sektörde tecrübeli kadroların danışmanlık hizmeti vermeye başlaması, “ilaçlama” şirketlerinin deneyimlerini geliştirerek sürece uyum sağlamaları, AB ile ilgili çıkan yasalar ve yayınlanan yönetmelikler, internet ortamında bilgi edinim ve paylaşımının artması, yabancı dil bilen yöneticilerin pest kontrol alanında görev almaya başlaması, pest kontrol aparatlarının ülkemizde ve ekonomik bir şekilde üretilmeye başlanması v.b tüm bu süreçte şu ya da bu oranda etkili olmuşlardır. Yukarıda sayılan faktörlerin sayısını düşürmek mümkün değildir ama sayısını artırmak pekala da mümkündür.      PROTEK sektör olarak tüm bu gelişme dinamiklerin başından beri farkındadır ve hepsini yaşayarak görmekten dolayı mutluluk taşımaktadır. Bulaşıcı hastalıklar ve felaketleri dışarıda tutarsak; pest kontrolün taşıyıcısı ve geliştiricisi, tedarikçileri ile birlikte GIDA SEKTÖRÜ sektörü olmuştur.      Bu sektörde verilecek pest kontrol hizmetinin pest kontrol firmalarına göre değişen özellikleri olmasına rağmen belli standartlara oturması gerektiğine inandığımız için PROTEK ısrarla uluslar arası standartlardan yana tavır almış ve yeniliklerin önde gelen takipçilerinden olmuştur.      Özetle, bir gıda işletmesinde pest kontrol faaliyetinde bulunan bir teknisyenin “gıda, gıda güvenliği ve pest kontrol” alanlarında eğitimleri bulunmalıdır. PROTEK bu ihtiyacı resmi seçenekler bulunmadığı için Amerika ve Avrupa’daki üniversite ve meslek kuruluşlarından sağlamaktadır. Ülkemizde görev yapan değerli bilim adamları ve uzmanlarla olan ilişkilerimiz bu bilgilerimizin hayata geçirilmesinde büyük yarar sağlamaktadır. Bu kaynakların ışığında, 15 yıla yakın saha deneyimimiz ve sektörün çeşitli yerlerinde onlarca yıllık deneyime sahip kadrolarımızla bu olmazsa olmaz “asgari eğitimi” başlangıçtan bu yana sağlamaktayız. GIDA ÜRETİCİLERİNDE PEST KONTROL STANDARTLARI Gıda üreticileri için sistemli ve düzenli bir pest kontrol faaliyeti zorunludur. Ülkemizdeki yasalar ve yönetmelikler zararlılara karşı yürütülecek faaliyetleri düzenlemektedir. Gıda fabrikasının yazılı bir pest kontrol prosedürü bulunmalıdır. Bu prosedür işletmenin zararlı mücadelesinde stratejisi anlamına gelir ve hizmet almayı şekillendirir. PROTEK sektörün ihtiyaç duyduğu prosedürlerin hazırlanmasında destek vermektedir. Fabrikada sürdürülecek pest kontrol faaliyetinden konuya hakim bir sorumlu bulunmalıdır. PROTEK bu sorumluluğun Kalite Güvence departmanı tarafından üstlenilmesin önerilmektedir. İdari İşler,İnsan Kaynakları, Güvenlik v.b. gibi bölümlerin pest kontrol çalışmalarını gerektiği gibi denetleyeip yönlendirmeleri gıda sektöründe mümkün değildir. Gıda işletmesi Sağlık Bakanlığı tarafından izin verilmiş bir pest kontrol firması ile çalışmalıdır. (PROTEK izin belgesi: İstanbul 876/14) Ülkemizde geçerli olan yönetmeliklere bağlı olarak pestisit kullanım izni sadece bir üst maddede tanımlanan firmalara verilmiştir. Dolayısıyla her türlü pestisitin kullanımı rastgele fabrika elemanlarınca yapılamaz. Ancak, günlük-haftalık izlemeler için (ilaç kullanımı dışında) fabriak içerisinden bir eleman eğitilmelidir. Rutin ziyaretler arasında tespit edilecek sorunlar için eğitimli bir görevli belirlenmelidir. PROTEK gerekli eğitimi belgeleyerek vermektedir. Fabrikada kullanılacak biyositler (ilaçlar) fabrika yetkilileri ile birlikte tespit edilmelidir. PROTEK bu noktada gerekli ve yeterli bilgileri fabrika pest kontrol sorumlularına aktarmakla yükümlüdür. Yanlış yöntemler ve uygun olmayan formülasyon talepleri karşısında PROTEK doğrusunu açıklayarak yanlış olanı hayata geçirmez. İlaç ve yöntem değişikliklerinden fabrika yetkililerinin haberdar olması gerekmektedir. Üretimi uzun süre etkileyecek yöntemler kullanılırken mutlaka fabrika yetkilisinden onay alınmalıdır. Pest kontrol firması raporlarında ve açıklamalarında yer alan kavramların fabrika yetkililerince de aynı anlamda bilinmeli ve kullanılmalıdır. Ancak bu sayede sonuçları tahmin edilebilir. Bugün hala “fare ilaçlaması” denilince pulverizatörlerle yapılan sıvı ilaçlamalar anlaşılabilmektedir. Pest kontrol için kullanılan tüm kimyasalların etiket ve MSDS (malzeme güvenlik belgeleri)’leri hazır blundurulmalıdır. Kullanılan haşere ilaçları özel bir form hazırlanarak ayrıca kayıt altında tutulmalıdır. PROTEK’in hazırlayacağı bu formatta ilacın aktif maddesi, uygulama öntemi, kullanım dozu , hedef zararlı, uygulama yeri ve saati, ilaçlama sonrası yeniden kullanım için gerekiyorsa uyarılar ve teknisyen imzası yer yer almaktadır. Her servis sonrası mevcut durum ve olası durumlar için yazılı rapor bırakılmalıdır. Sağlık Bakanlığı ruhsatlı ilaçlar dışında Tarım Bakanlığı ruhsatlı ilaçlar (herbisitler v.b.) dış çevrede kullanılmışsa, bu ilaçlara ait aparatlar ayrı olmalıdır. İlaç kalıntılarının birbirine karışma olasılığı ortadan kaldırılmalıdır. Kimyasal ilçalara ait boş da olsa hiçbir ambalaj malzemesi fabrika sınırları içerisinde bıakılmamalıdır. Kuşlar dahil hedef zararlılar sözleşmede yer almalıdır. Kimyasalın mümkün olduğunca en az kullanımı benimsenmelidir. Kimyasal kontaminasyonun önüne geçilmesi stratejik bu yaklaşımdan (IPM / Entegre Zararlı Mücadelesi) geçer. PROTEK kimyasal olmayan yönemlerin yaygınlaştırılmasından yanadır. Gıda üretim tesislerinin üretim, paketleme ve depolama alanlarında rodentisit (fare zehiri) kullanılmaz. Fare zehirleri dış alanlarda özel kutuları içerisinde kullanılır. İstisnalar fabrika yetkilileri ile birlikte belirlenmelidir. Fabrika binası ve dış çit boyunca yem istasyonları kullanılır. Her türlü hava koşuluna dayanıklı ve kilitli yem kutuları sabitlenir ve tanımlanır. İstasyonlar kapı girişleri dışında yaklaşık 20 metre ara ile yerleştirilir. Yem istasyonlarının kontrolü 30 günü geçemez. PROTEK eğitimini sağladığı işletme personeli ile bu kontrolün sıklaştırılması eğilimindedir. Gıda ambalajı üretiminde PROTEK haftalık kontrolleri önermektedir. İç alan kemirgen (Fındık faresi) kontrolünde zehirli yem içeren kutular yerine “canlı yakalama kapanları” kullanılmalıdır. Bu kapanlarda toksik materyal bulundurulmaz. Canlı kapanların kapı kenarları hariç yaklaşık 10 metre aralıklarla duvar boyunca yerleştirilmesi uygun görülmektedir. Canlı kapanların kontrolleri en geç haftalık yapılmalıdır. PROTEK eğitimini sağladığı işletme personeli ile bu izlemenin sıklaştırılması eğilimindedir. PROTEK canlı kapanların günlük kontrolünü önermektedir. Fabrikada iç ve dış alanda kullanılan tüm aparatlar sabit olmalıı ve etiket özelliklerini yansıtacak şekilde bir plan üzerinde gösterilmelidir. PROTEK bu planın güncellenmesinden sorumludur İşletme yetkililerine sunulur. Sineklere karşı iç alanlarda “ışıklı sinek tuzakları” kullanılmalıdır. Bu cihazlar dışarıdan görülmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.Eğer klasik model: ızgaralı cihazlar (EFK) kullanılıyorsa ürün ve ekipmandan en az 3 metre uzakta monte edilmiş olması gerekmektedir. Işıklı sinek tuzakları (ILT- Insect Light Traps) yakalamayı deşarj gerilimi ile çalışan elektrik ızgaraları ile değil; yapışkan levhalarla sağlamalıdır. Sinek tutucuların temizlikleri ve kontrolleri bir ayı geçmemelidir. PROTEK yaz mevsimi boyunca haftalık kontrolleri önermektedir. İşletmenin özelliklerine bağlı olarak kontrol sıklığının belirlenmesinde yarar vardır. PROTEK bir süre sonra hazırlayacağı grafiklerle gerçek kontrol sıklığını belirleyecektir. Işıklı sinek tutucuların lambaları, yanmaya devam etseler dahi, en geç 12 ayın sonunda değiştirilmelidir. Bu lambalar kırılma durumunda dağılmaz özellikte (shatter proof) olmalıdırlar. Kuşlara yönelik gözlemler ve kuş popülasyonundan kaynaklanan tehlikeler pest kontrol raporlarında yer almalıdır. PROTEK sözleşme dışı durumlarda dahi alınacak önlemler konusunda işletme yetkililerini bilgilendirir. Bir yıl içerisinde teknik elemanlara ve diğer çalışanlara pest kontrol eğitimi kapsamında işletme içerisinde yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilir. PROTEK kullandığı tüm kimyasallarını orijinal kutularında muhafaza eder ve kullanım için ayrılan miktar dışında işletme içerisine kimyasal taşımaz. PROTEK etkin bir pest kontrol sisteminin kurulması için gerekli olan yalıtım ihtiyaçlarını; sistem aparatlarının doğru kullanımı ve korunması için personel eğitimini; kontrol seviyesinin yükselmesi için sanitasyon çalışmalarıyla koordinasyonu; pest kontrol monitörlerinin yerleştirilebilmesi için gerekli olan duvar açıklıklarının sağlanmasını; zararlılar için cazibe oluşturan noktaların ortadan kaldırılmasını belirler ve takipçisi olur.